İTÜ’den Havza Yönetiminde İHA Destekli Modelleme

Büyük Menderes Havzası’nda gerçekleştirilen proje sonucunda ortaya çıkan “UAV-based Evaluation of Morphological Changes Induced by Extreme Rainfall Events in Meandering Rivers” başlıklı makale, SCOPUS’ta 300 h-index değerine sahip PloS One dergisinde yayımlandı. Makalede, havzadaki dönemsel değişimleri, havzanın yönetimi, izlenmesi, mevcut ekosistemin korunması ve meydana gelebilecek tahribatlar konularında önemli bilgileri ortaya konuldu. Çalışma, teknolojik bakımdan çok hızlı gelişim gösteren sistemlerden biri olan ve santimetre mertebesinde yüksek doğruluk ve mekânsal çözünürlük sunabilen insansız hava araçları (İHA) kullanılarak gerçekleştirildi.

“Menderesli nehirlerde ekstrem yağışlar tarafından tetiklenen morfolojik değişimlerin İHA-tabanlı değerlendirmesi” başlıklı çalışma, İTÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) tarafından desteklenen “Topoğrafyanın Artzamanlı İzlenmesi ve Modellenmesinde Yeni Teknikler: Büyük Menderes Nehri’ndeki menderes yapıların hacimsel değişiminin İHA tabanlı modellenmesi ve ekstrem olayların etkisi” projesi kapsamında gerçekleştirildi. Makalede uydu verilerinden elde edilen uzun yıllara yayılan yağış verileri analiz edilerek ekstrem yağışların menderes yapılarında meydana getirdiği morfolojik değişimler İHA tabanlı modelleme sonucu üç boyutlu olarak elde edildi. Bu kapsamda, 2018-2019 yılları arasında İHA fotogrametrisi ile yüksek doğruluk ve yüksek çözünürlüklü sayısal yüzey modelleri üretilerek kısa dönemli erozyonel ve sedimenter değişimler belirlendi.

Proje kapsamında yayımlanan makalede yer alan bulgulara göre, ekstrem yağışlara bağlı erozyon ve sedimentasyon hızlarının insana ve insan faaliyetlerine olan etkilerinin anlaşılmasına yönelik çıkarımlar elde edildi. İklim değişikliği ile daha ekstrem bir karakter kazanan yağış olaylarının, bu akarsu sitemlerinde onlarca yılda görülebilecek erozyonel ve sedimenter değişimlerin ekstrem yağışlarla birkaç günde gerçekleştirebileceği belirlendi. Bu sonuç, ekstrem olayların frekanslarının düşük olmasına karşın şiddetlerinin büyüklüğü bakımdan insanların yaşamlarını ve tarımsal faaliyetlerini sürdürdüğü, sanayi tesisleri ve hidroelektrik üreten barajlar gibi büyük ekonomik yatırımların yapıldığı havzalarda planlama ve yönetim çalışmalarının şekillendirilmesi açısından yüksek önem taşıyor.

Büyük Menderes Havzası hakkında

Ülkemizde bulunan akarsu havzalarının en önemlilerinden olan Büyük Menderes Havzası, sahip olduğu nüfus, turizm, tarım ve endüstri faaliyetleri nedeniyle büyük önem teşkil etmektedir. Antik adı Maíandros olan Büyük Menderes Nehri yerbilimlerinde “menderesli akarsu” terimine dünyada adını veren nehir olarak bilinmektedir. Son 4000 yılda modern kıyı çizgisi 30 km ilerleyen Büyük Menderes Nehri, ülkemizde en hızlı değişim gösteren nehirdir. Morfolojik değişimler; taşkın öncesi olan Haziran 2018’de, taşkınların yaşandığı tarih olan Ocak 2019 ve taşkın sonrası tarih olan Eylül 2019’da gözlemlendi.

Makalenin tamamına aşağıdaki linkten erişebilirsiniz:

https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0241293